Ouders van hoogbegaafde kinderen zijn vaak verbaasd en wanhopig wanneer hun kind onderpresteert op school. Het kan natuurlijk liggen aan leerproblemen (zoals dyslexie, dyscalculie, dyspraxie) maar vaak is het eenvoudig een kwestie van motivatie. Hoogbegaafde kinderen motiveren kan een moeilijke klus zijn, omdat zowel belonen als straffen niet lijken te werken. Wat kunnen ouders doen? Hier vind je tien ideeën.

1 – Ondersteun interesse

De interesses van je kind kun je ondersteunen door zoveel mogelijk kansen te bieden deze interesses uit te breiden. Dat kan door middel van bijvoorbeeld boeken, onderzoek, bezoek aan musea, lid worden van een vereniging, abonnement op een blad en dergelijke. Bijvoorbeeld als je kind gek is van dinosaurussen, haal dan samen met je kind boeken uit de bibliotheek (zowel feiten als fictie) en bezoek een natuurmuseum; bekijk samen films als Dinosaur of Jurassic Park. Als je kind dol is op muziek kun je (speelgoed)instrumenten voor hem of haar kopen/lenen en kun je muziekles overwegen. Wanneer je kind van wetenschap houdt, kun je boeken over dat onderwerp uit de bibliotheek halen, onderzoeksdozen kopen en musea bezoeken. Kinderen die hun interesses kunnen verkennen zijn meer geneigd hun liefde voor leren levend te houden.

2 – Vergroot het aanbod

Laat je kind kennis maken met nieuwe ideeën en gebieden: soms ontbreekt het de kinderen aan motivatie omdat ze hun passie nog niet hebben ontdekt. Een kind wiens passie muziek is, maar dat nog niet genoeg kansen heeft gehad om die passie uit te diepen zal niet in staat zijn die passie echt tot bloei te laten komen. Kijk of er gemeenschappelijke activiteiten (buurthuis, vereniging) zijn, niet alleen schoolactiviteiten. Jongens kunnen ook traditionele meisjesactiviteiten leuk vinden, zoals dans en gymnastiek. Probeer met je kind uit te zoeken wat hem of haar echt boeit.

3 – Hapklare brokken

Gebruik korte-termijn doelen en beloningen: soms lijkt een bepaalde taak teveel voor je kind. Niet omdat het moeilijk is, maar omdat hij of zij door de bomen het bos niet meer ziet. Je kind wil daarom niet aan de klus beginnen en haakt af nog voordat het begonnen is. Help je kind de taak in kleinere stukken te verdelen. Je kunt van ieder klein stuk een doel maken en indien nodig kun je je kind na ieder afgerond doel een beloning geven (knuffel, voorlezen of samen iets doen). Wanneer je kind zijn of haar taak als overzichtelijk ziet en eenmaal zelf in staat is met kleine stappen verder te komen, is belonen niet meer nodig.

4 – Planmatig werken

Help je kind met zijn tijdsindeling: wanneer hoogbegaafde kinderen op de basisschool komen, lopen ze soms tegen het probleem aan dat ze achterlopen met hun werk. Ze leren snel en gemakkelijk, wat een echt voordeel lijkt. Maar het kan ook tot problemen leiden. Een bepaalde basisvaardigheid wordt vaak niet geleerd, namelijk de vaardigheid om de voor een bepaalde taak beschikbare tijd in te delen (ze hebben immers altijd tijd over). Er komt een moment, bijvoorbeeld op het voortgezet onderwijs, maar soms pas aan de universiteit, raken ze overdonderd door de hoeveelheid werk die ze moeten doen en weten ze niet hoe ze hun tijd moeten indelen om de taken af te krijgen. Dit kan tot gevolg hebben dat het kind voortijdig de school verlaat. Je kunt je kind leren (bij voorkeur zo vroeg mogelijk) hoe hij of zijn een rooster moeten maken.

5 – Geef complimenten

Prijs de inspanning van je kind: hoogbegaafde kinderen hebben soms moeite verband te zien tussen hun persoonlijke inspanning en de prestatie. Veel van wat ze doen en leren gaat gemakkelijk zodat ze kunnen presteren zonder al te veel inspanning. Help je kind succes te hebben door de inspanningen duidelijk aan te moedigen (maak het concreet). Vermijd gemeenplaatsen en gedachteloze complimenten als “Mooi werk”, maar zeg iets als “Je hebt echt goed gewerkt aan je werkstuk, je hebt die A verdiend. Ik vind vooral die [...] erg goed gemaakt.” Maar vermijd het tegenovergestelde. Zeg niet dingen als “Wanneer je harder had gewerkt, had je een beter cijfer kunnen halen.”

6 – Persoonlijke verantwoordelijkheid

Help je kind controle te krijgen over zijn handelen: hoogbegaafde onderpresterende kinderen zien een goede prestatie soms als iets wat buiten hun macht ligt. Wanneer ze succes hebben ligt het volgens hen aan geluk of een andere externe factor (Sylvia Rimm). Deze houding geeft hen het gevoel dat inzet en inspanning zinloos zijn. Het aanmoedigen van hun inspanning kan helpen, maar deze kinderen moeten vooral leren begrijpen welke rol hun persoonlijke verantwoordelijkheid speelt in succes. Ouders moeten zich daarbij realiseren dat de wijze waarop zij praten over hun eigen leven een bepaalde boodschap kan afgeven. Wanneer je klaagt over je baas en hem de schuld geeft van alles wat er mis is op het werk, stuur je een verkeerde boodschap (zelfs al is het waar).

7 – Blijf positief over de school

Kinderen hebben dit nodig om te zien dat hun ouders het onderwijs waarderen. Ook wanneer de problemen van het kind op school aan de leerkracht of de school liggen, moet je voorzichtig zijn met wat je zegt. Een negatieve houding tegenover school in het algemeen wordt maar al te gemakkelijk overgebracht op je kind. Waneer het op school niet zo goed gaat kun je aandragen dat ondanks alle problemen onderwijs toch waardevol is en dat de inzet van je kind uiteindelijk tot goede resultaten zal leiden. Wanneer je de school de schuld geeft, verschaf je een opening aan je kind om zijn of haar persoonlijke verantwoordelijkheid uit de weg te gaan.

8 – Het grotere plaatje

Help je kind verband te zien tussen het werk op school en zijn/haar interesses: soms ontbreekt het hoogbegaafde kinderen aan motivatie omdat ze het verband niet zien tussen het werk dat van hen gevraagd wordt en hun doelen en interesses. Een kind dat later wetenschapper of astronaut wil worden, zou moeten weten dat wiskunde en natuurkunde belangrijke vakken zijn voor dit soort werk. Echter, ongemotiveerde hoogbegaafde kinderen richten zich in het algemeen op niets anders dan het heden. Twee weken in de toekomst is al te ver voor sommigen.

9 – Spelen met huiswerk

Verander huiswerk in een creatief spel: hoogbegaafde kinderen zijn dol op uitdaging. Door het saaie huiswerk in een uitdagend spel te veranderen, kun je je kind motiveren het huiswerk af te maken. Dit kun je toepassen op kleinere kinderen. Kijk of dit voor je kind werkt. Sommige kinderen houden van racen, dus je kunt ze vragen het huiswerk zo snel mogelijk zonder fouten te doen. Door het huiswerk na te kijken geef je ze het gevoel dat je het belangrijk vindt. Een andere creatieve benadering is het huiswerk te verbinden met hun interesse. Zo kan een saaie kaart met sommen een gedecodeerde opdracht worden voor een reis naar Mars. De missie zal niet slagen wanneer het huiswerk niet zonder fouten is gemaakt. Gebruik je fantasie!

10 – Prestatie is geen motivatie!

Vergeet niet dat motivatie niet altijd samen gaat met schoolprestaties: vaak stellen we motivatie gelijk aan schoolprestaties. Het is echter belangrijk te beseffen dat sommige kinderen bijzonder gemotiveerd zijn om doelen te bereiken, maar dat deze doelen niet altijd gerelateerd zijn aan school. Een begaafde tiener, bijvoorbeeld, kan meer geïnteresseerd zijn in het organiseren van een actie voor het milieu of helemaal opgaan in zijn hobby autoracen of gitaar spelen en leren op school niet belangrijk genoeg vinden.

Vergeet nooit dat terwijl je kind het huiswerk maakt, hij of zij misschien niet echt gemotiveerd is om dat te doen.

Heb je vragen? Neem contact met mij op!