We spreken over onderpresteren wanneer een hoogbegaafd kind structureel minder presteert dan het op grond van zijn of haar capaciteiten zou kunnen.  In sommige gevallen levert een hoogbegaafd kind zelfs prestaties die op het laagste niveau van de klas of groep liggen, of die zelfs dat niveau niet halen.

Er bestaan twee vormen van onderpresteren:

Relatieve onderpresteerders: doen het minder goed dan ze eigenlijk zouden kunnen, gemeten tegenover de eigen capaciteiten, maar vallen niet zo erg op, omdat ze nog relatief “normaal” presteren in vergelijking met hun leeftijdsgenootjes.  Dit soort onderpresteren zie je vaak bij kinderen die zich een beetje gaan inhouden, om niet te erg op te vallen in een klasgroep.

Absolute onderpresteerders: .doen het zelfs slechter dan “normaal” is in hun eigen leeftijdsgroep. Dit soort onderpresteren zie je vaak bij kinderen die het om één of andere reden opgeven, het niet de moeite meer vinden, of de motivatie niet meer hebben om überhaupt iets te tonen van hun capaciteiten.

Onderpresteren komt regelmatig voor bij hoogintelligente kinderen en is meestal het gevolg van een complex geheel van factoren. Het kan samenhangen met een aantal factoren (vaak ook een combinatie van die factoren):

• Onder sociale druk van de groep past het kind zich naar beneden toe aan in de hoop beter door de groep geaccepteerd te worden (geen stud willen zijn).
• Demotivatie door een lesaanbod op een te laag niveau.
• Gebrekkige leerstrategieën ontstaan door onvoldoende uitdaging en begeleiding op de basisschool.
• De leer- en denkprocessen van het kind zijn anders dan die van een gemiddeld kind. Aangezien het lesaanbod op het gemiddelde is afgestemd, sluit de manier waarop de stof wordt aangeboden voor sommige kinderen niet aan op de manier waarop zij de stof opnemen.
• Een toenemend gevoel van machteloosheid omdat methoden die de hele basisschool lang gewerkt hebben op de middelbare school opeens tot onvoldoendes blijken te leiden.

Hoe weet je of je te maken hebt met een onderpresterend kind?