Trauma wordt vaak begrepen als het gevolg van een gebeurtenis, een moment waarop iets zichtbaar misgaat, iets breekt of beschadigd raakt, maar bij hoogbegaafde en uitzonderlijk begaafde mensen ligt de oorsprong zelden in het zichtbare maar vrijwel altijd in het structurele ontbreken van aandacht voor hun persoonlijke behoeftes, herkenning en werkelijk gezien worden, waardoor een mens zich niet alleen aanpast, maar zich geleidelijk van zichzelf verwijdert.

Wat er dan ontstaat, is geen acute breuk, maar een langdurige spanning in het lichaam en in het zenuwstelsel, een toestand waarin het brein blijft registreren dat de omgeving onveilig is, omdat het innerlijke systeem geen ruimte krijgt om zichzelf te zijn en daardoor voortdurend in een staat van subtiele alertheid en aanpassing blijft functioneren, ook al is de omgeving niet letterlijk gevaarlijk.

Getraumatiseerd door stilte

Dit verklaart waarom zoveel uitzonderlijk begaafde mensen kenmerken van trauma laten zien, terwijl zij opgroeien in rust, in welvaart, in ogenschijnlijk liefdevolle omstandigheden en waarom vragen als “wat is er gebeurd?” zelden tot de kern leiden, omdat het wezenlijke probleem niet ligt in wat er gebeurd is, maar in wat er voortdurend niet aanwezig mocht zijn.

Een hoogbegaafd, en in het bijzonder een uitzonderlijk begaafd kind, leeft vanuit een intensiteit en gevoeligheid die niet alleen betrekking heeft op emoties, maar op het gehele waarnemingssysteem, waarbij empathie niet slechts betekent dat het kind een ander begrijpt, maar dat het de innerlijke toestand van de ander zodanig ervaart dat deze als eigen werkelijkheid wordt beleefd, waardoor het onderscheid tussen binnen en buiten, tussen zelf en ander, vervaagt. Het is het gevolg van uiterst fijn bedraad zenuwstelsel, extreme empathie en de vaardigheid zich aan te passen aan een ander niveau van bewustzijn.

Wanneer een dergelijk kind niet leert hoe het bij zichzelf moet blijven, hoe het onderscheid maakt tussen wat van hem is en wat niet en hoe het zijn energie kan beschermen en bij zich houden, ontstaat er een structurele overbelasting van het zenuwstelsel, die zich op termijn manifesteert als wat wij trauma noemen, maar die in essentie het gevolg is van een combinatie van een te complexe innerlijke wereld en een omgeving die daar niet op adequaat reageert.

Je levensenergie afgesloten

Je levensenergie is het meest waardevolle dat je bezit en toch is het precies datgene wat deze kinderen al op jonge leeftijd leren weggeven, niet bewust, maar als gevolg van een diep biologisch mechanisme dat gericht is op overleven, op erbij horen, op niet buiten de groep vallen. Ze worden door onwetende volwassenen gedwongen hun kern te verliezen, doordat het verteld wordt dat ze zich moeten aanpassen. Het is sociaal wenselijk om met de meute mee te doen…

Wat ik in mijn praktijk zie, is dat deze dynamiek zelden op zichzelf staat, maar vrijwel altijd een onderdeel is van een groter patroon waarin een volwassene die zelf niet volledig in verbinding staat met zijn eigen kern en die vanuit verwachtingen, aanpassing en externe gerichtheid leeft, deze zelfde structuur onbewust doorgeeft aan het kind, dat daardoor niet alleen zijn eigen pad verliest, maar ook geen voorbeeld heeft van wat het betekent om werkelijk authentiek te zijn.

Het kind wil zichzelf zijn, maar beschikt niet over de vaardigheden om dat te blijven in een omgeving die daar niet op ingericht is, waardoor het innerlijk gefragmenteerd raakt. Deze fragmentatie uit zich in gedragingen die vaak verkeerd worden geïnterpreteerd, gelabeld of zelfs gemedicaliseerd, terwijl zij in werkelijkheid een logische reactie zijn op een ongeschikte context.

Ongemerkt en onverwerkt

Trauma is in die zin geen op zichzelf staande categorie, maar een proces van verwijdering van het Zelf, waarin de mate van aanpassing direct samenhangt met de mate van verlies van eigen identiteit en persoonlijke voorkeuren en waarin de diepte van het trauma zichtbaar wordt in de mate waarin iemand niet langer weet wat hij voelt, wat hij nodig heeft en wie hij is.

Dit wordt versterkt door een samenleving waarin het zichtbare, het meetbare en het reproduceerbare centraal staat, terwijl juist de onzichtbare dimensies van het menselijk bestaan, gedachten, gevoelens, energie, bewustzijn, systematisch worden genegeerd, waardoor mensen die juist op die lagen sterk ontwikkeld zijn, geen draagvlak vinden en zich noodgedwongen aanpassen aan een werkelijkheid die niet de hunne is.

Het gevolg is dat zeer jonge kinderen al de verbinding met zichzelf verliezen en dat dit verlies, wanneer het niet wordt herkend en hersteld, zich in het volwassen leven manifesteert als een breed scala aan klachten en gedragingen die ogenschijnlijk los van elkaar staan, maar in werkelijkheid terug te voeren zijn op één kernprobleem: het ontbreken van een levende verbinding met het Zelf. Alles kun je terug voeren op de beleving van Angst, wat een doorgaand gevoel van onveiligheid creëert.

Wat is werkelijk van jou?

Volgens Epictetus (en ook Gabor Maté) ligt trauma niet in wat ons overkomt, maar in hoe wij het innerlijk interpreteren en vasthouden, waarbij in het geval van hoogbegaafde en uitzonderlijk begaafde mensen juist het ontbreken van herkenning en spiegeling een cruciale rol speelt. De wond ontstaat waar we ons hechten aan oordelen die buiten onze invloed liggen. Werkelijke bevrijding begint wanneer we leren te onderscheiden wat van ons is, onze gedachten en keuzes en wat niet, waardoor de grip van het verleden vanzelf verzwakt.

De vraag is daarom niet wat er mis is met het kind of de volwassene, maar waar en wanneer de verbinding met het Zelf verloren is gegaan en welke voorwaarden nodig zijn om die verbinding te herstellen, zodat het kind zijn realiteit kan leven.

Voor volwassenen betekent dit dat er twee acties nodig zijn, enerzijds het aangaan van het eigen innerlijke werk, het herstellen van balans en het nemen van verantwoordelijkheid voor de eigen gedachten en emoties in het heden en anderzijds het leren begeleiden van het kind in het ontwikkelen van vaardigheden om trouw te blijven aan zichzelf en zijn energie te beschermen (Hamsikova, Handboek voor een rebel). Want zonder die vaardigheden blijft een mens afhankelijk van zijn omgeving en blijft hij kwetsbaar voor dezelfde patronen die hem ooit van zichzelf hebben verwijderd.

Voor ouders van hoogbegaafde kinderen gaat het niet om nog meer te begrijpen, maar daadwerkelijk ervaren wat het betekent om weer in verbinding te zijn met zichzelf en van daaruit te leven en opvoeden.

In kleine verdiepingssessies en masterclasses werk ik met mensen die deze stap willen maken door het bewustzijn, de innerlijke helderheid en de persoonlijke macht van de mens zelf weer actief te maken. Voor vrouwen is er een specifieke masterclass The Light in You in september 2026!