Een van de meest opmerkelijke verschijnselen die ik in de afgelopen jaren heb waargenomen, zowel bij de hoogbegaafde volwassenen die ik begeleid als in mijn eigen leven, is dat inzicht en verandering veel minder met elkaar verbonden blijken te zijn dan de meeste mensen veronderstellen, alsof wij collectief zijn gaan geloven dat het zien van de waarheid automatisch leidt tot het leven van die waarheid, terwijl de praktijk vaak iets heel anders laat zien.

Wie van buitenaf kijkt naar een intelligent en bewust mens zou gemakkelijk kunnen aannemen dat bewustwording vanzelf een besef creëert, dat een helder inzicht automatisch resulteert in een andere keuze en dat iemand die eenmaal ziet wat hem belemmert vervolgens ook de vrijheid zal ervaren om een andere richting in te slaan, terwijl juist mensen die veel kunnen overzien, analyseren en doorgronden soms jarenlang kunnen leven met inzichten waarvan zij de juistheid allang hebben erkend, zonder dat er uiterlijk werkelijk iets in hun leven verandert. Ze voelen vaak al lange tijd dat bijvoorbeeld hun liefdesrelatie niet meer de ruimte biedt waarin ze kunnen groeien, dat hun werk steeds verder verwijderd raakt van wat ze eigenlijk zouden willen, dat hun lichaam signalen afgeeft die aandacht vragen en dat er een prijs wordt betaald voor de altijd maar onbewust doorgaande aanpassing aan verwachtingen die niet werkelijk bij hen horen, terwijl er tegelijkertijd weinig lijkt te veranderen aan de richting van hun leven en zij blijven waar zij zijn, ondanks het feit dat het inzicht allang aanwezig is.

Dat heeft vrijwel nooit te maken met een gebrek aan intelligentie, bewustzijn of moed. Waar het werkelijk om gaat en waar je met het gevoel van ongemak, pijn of onzekerheid op gewezen wordt is iets veel essentiëlers, namelijk dat iedere wezenlijke verandering in een mensenleven vooraf wordt gegaan door een innerlijk besluit dat aanvankelijk voor niemand zichtbaar is en zich vaak lange tijd buiten het bereik van woorden bevindt. Het voltrekt zich namelijk eerst in de diepere lagen van het bewustzijn voordat het uiteindelijk vorm krijgt in gedrag, keuzes en concrete gebeurtenissen. Om zover te kunnen komen zijn soms jaren nodig, wanneer mensen op hun denk- en angstrotonde blijven, hun lijden aanvaarden als “het hoort bij het leven” en doorploeteren en er oprecht van overtuigd zijn dat lijden bij hoogbegaafd zijn hoort.

Besef één ding: de pijn in het leven wijst je op de plekken waar je nog niet heel bent, waar je niet trouw bent aan jezelf en waar je jezelf verloochent. Dat geldt ook voor de pijn die je vanaf je kindertijd meedraagt. Jij bent verantwoordelijk voor jouw lijden, zo simpel is het en zo mooi is het ook, want dat betekent dat jij er iets aan kunt doen.

Zichtbare vs onzichtbare werkelijkheid

De meeste mensen kijken naar de zichtbare werkelijkheid en veronderstellen dat verandering daar begint. Zij zien een nieuwe baan, een verhuizing, een beëindigde relatie, een onderneming die ontstaat, een boek dat geschreven wordt of een reis die gemaakt wordt en beschouwen dat als het begin van een nieuw hoofdstuk, terwijl deze zichtbare gebeurtenissen vaak slechts de uiterlijke uitdrukking zijn van een innerlijke verandering die veel eerder heeft plaatsgevonden, soms maanden en soms zelfs jaren daarvoor, op de intieme plaats van het hart.

Voordat een mens zijn ontslag indient, heeft hij innerlijk vaak al afscheid genomen van een toekomst die ooit vanzelfsprekend leek, net zoals een relatie zelden eindigt op de dag waarop de beslissing wordt uitgesproken, omdat we geconditioneerd zijn om door te zetten, niet opgeven, voor een relatie vechten. En tegelijkertijd hebben we de boodschap gekregen, altijd eigenlijk, dat jezelf voorop stellen egoïstisch zou zijn.

Je hebt een keuze, altijd

Observeer hoe het in je eigen leven gaat. Hoe snel neem je een besluit dat op een lijn is met wie je bent en wat jij wilt? Vaak gaat daar een lange periode aan vooraf waarin steeds duidelijker voelbaar wordt dat trouw blijven aan de eigen natuur belangrijker is geworden dan het in stand houden van een vorm, terwijl ook een kunstenaar zijn werk doorgaans pas naar buiten brengt nadat hij talloze momenten heeft gekend waarop hij moest besluiten dat de stem van zijn eigen waarheid meer gewicht kreeg dan de verwachtingen, oordelen of voorkeuren van de buitenwereld. In mijn leven betekent het kunstenaarschap echt met beide armen en mijn hele hart omarmen afrekenen met overtuigingen die niet eens van mij zijn geweest.

Dit is een inzicht dat naar mijn ervaring veel te weinig aandacht krijgt, namelijk dat iedere zichtbare verandering wordt voorafgegaan door een onzichtbare keuze en dat de richting van een mensenleven vaak veel eerder wordt bepaald door besluiten die niemand ziet dan door gebeurtenissen die voor iedereen zichtbaar zijn.

Wat wij achteraf vaak ervaren als een verandering van omstandigheden blijkt bij nader inzien dikwijls het gevolg te zijn van een besluit dat veel eerder werd genomen, omdat de weg zich meestal pas ontvouwt voor degene die bereid is de eerste stap te zetten zonder het volledige landschap te kunnen overzien en de werkelijkheid zich vaak anders begint te organiseren zodra een innerlijke keuze krachtiger wordt dan de angst die haar jarenlang heeft tegengehouden.

Wanneer ik terugkijk op de momenten die mijn eigen leven de meest fundamentele richting hebben gegeven, zie ik niet altijd een plotseling inzicht als kantelpunt. Hoewel ik moet zeggen dat hoe meer en meer ik mezelf werd en word, deze beslissingen met onmiddellijke ingang kunnen worden genomen en doorgevoerd, omdat het mij niet meer interesseert wat iemand vindt (vooral mijn ouders en de hele voorouderlijke lijn) en ik geen issues uit het verleden meer draag die mij op mijn plek zouden kunnen houden.

Ik heb talloze momenten ervaren waarop iets in mij wist dat verder uitstel onmogelijk was geworden, momenten waarop de prijs van blijven groter werd dan de prijs van veranderen en waarop trouw blijven aan mezelf belangrijker werd dan de schijnveiligheid van het bekende. Je maakt dit soort momenten net zolang mee, totdat ze niet nodig zijn, omdat je geleerd hebt er anders mee om te gaan. Anders in het leven te staan. Het is een vaardigheid, om telkens weer voor jezelf te kiezen.

Dit soort momenten verklaren waarom sommige mensen in relatief korte tijd een volledig andere richting inslaan, terwijl anderen jarenlang blijven wachten op een vorm van zekerheid die nooit zal komen, omdat zij hopen dat de buitenwereld eerst verandert voordat zij uiteindelijk, na een serie burn-outs misschien, bereid zijn een besluit te nemen.

Vragen voor jou

De vraag die werkelijk verschil maakt gaat daarom niet over doelen, strategieën of toekomstplannen. De vraag raakt aan een veel fundamenteler niveau en verschijnt meestal in een vorm die tegelijkertijd eenvoudig en confronterend is.

• Welke keuze weet je diep van binnen al lang dat gemaakt moet worden?
• Welke waarheid vraagt al jaren om geleefd te worden?
• En welk deel van jouw toekomst wacht op een besluit dat alleen jij kunt nemen?

Moed is niet wat ze zeggen dat het is

Er bestaat wat mij betreft geen grotere vorm van moed dan bereid zijn terug te keren naar jezelf nadat je jarenlang hebt geleerd iemand anders te zijn. Dat zijn geen verloren jaren, dat zijn waardevolle jaren geweest waarin je ervaringen hebt opgedaan, inzichten hebt verkregen en waarin voor je duidelijk zichtbaar werd welke prijs je betaalt wanneer aanpassing belangrijker wordt dan trouw blijven aan je eigen natuur.

Op enig moment brengen juist die ervaringen je tot een krachtig besluit. Een besluit om de aandacht terug te halen uit alles wat niet werkelijk van jou is. Een besluit om afscheid te nemen van rollen die hun functie hebben vervuld. Een besluit om niet langer te leven vanuit verwachtingen die ooit van buitenaf werden opgelegd, maar vanuit datgene wat je van binnenuit wilt leven.

The Return of the Eagle is geen uitnodiging om iemand anders te worden, maar een uitnodiging om op te houden iemand anders te zijn.

Voel in je lichaam of dit het moment is waarop uitstel plaatsmaakt voor helderheid, waarop aanpassing plaatsmaakt voor waarheid en waarop de tijd rijp is om de weg terug te vinden naar datgene wat al die jaren op je heeft gewacht.

Wil je de rest van je leven leven als jij of blijven leven als iemand anders? Ik nodig je uit deze vraag voor jezelf te beantwoorden. Het is nooit te laat, ongeacht hoe oud je bent. We leven niet op een tijdlijn, we leven in een oneindig veld van bewustzijn. Het bewustzijn bestaat in het nu. Kies in het nu wat je hart je ingeeft.