Veel hoogbegaafde mensen verlangen naar echte verbinding, maar voelen zich tegelijk afgesneden van hun eigen behoeften. Ze passen zich al van jongs af aan aan, vaak zonder het te merken. Toch ligt juist in het herontdekken van zelfrespect de sleutel tot innerlijke rust, gezonde relaties en een diep gevoel van eigenwaarde.
Een van de meest fascinerende dingen die ik in mijn inmiddels achttien jaar begeleiding van hoogbegaafde volwassenen heb waargenomen, is het moment waarop iemand iets van een ander verlangt wat hij of zij zichzelf nooit heeft gegeven. In romantische relaties wordt dit patroon vaak extra zichtbaar: onze verlangens en behoeften worden versterkt, net als onze verwachtingen dat de ander daaraan zal voldoen. En precies dát is iets wat een hoogbegaafd kind al op jonge leeftijd leert op school. Zo’n kind leert zich aan te passen aan anderen en zijn eigen behoeften te negeren. Sterker nog, het leert dat volwassenen die behoeften als eerste negeren. In deze afhankelijkheidsrelatie, waarin het kind afhankelijk is van de goodwill van de leerkracht, ontstaan de archetypen van het slachtoffer en de redder. Het leert dat liefde en waardering verdiend moeten worden: voor wat hoort wat. Een hoogbegaafd kind, dat zich voortdurend aanpast aan het gemiddelde, leert niet wie het werkelijk is – en zeker niet om te luisteren naar zijn eigen behoeften. Het ontwikkelt grenzeloos gedrag, omdat het dagelijks toestaat dat anderen over zijn grenzen heen gaan.
Als hoogbegaafde volwassene wil je dat mensen je accepteren en zien zoals je werkelijk bent. Maar als je als kind hebt geleerd jezelf niet te accepteren, is dat een lastige opgave. Je verlangt naar een gelijkgestemde, een soulmate, iemand die je écht begrijpt – en je vraagt je misschien af waarom dat zo moeilijk is. De wortels daarvan liggen in je jeugd, in de manier waarop je eigenwaarde en veiligheid hebt geleerd (of juist niet geleerd).
We verlangen vaak naar iemand die ons een gevoel van veiligheid geeft in de wereld, terwijl we intussen niet in staat zijn onszelf diezelfde veiligheid te bieden. Zelfrespect vormt de kern van ons vermogen om ons zelfverzekerd te voelen, passende actie te ondernemen, ons echt geliefd te weten en ware vervulling te ervaren. De meeste mensen merken pas dat het ontbreekt als ze langdurig frustratie en pijn hebben ervaren.
Voor hoogbegaafde kinderen is het bijzonder schadelijk om zich aan te passen aan het gemiddelde, al beseffen veel ouders dat niet.
Ze denken dat aanpassen nu eenmaal moet – dat er zelfs iets “fout” is aan een andere keuze, zoals (deels) thuisonderwijs.
Voor een kind betekent dat dat zelfs de belangrijkste mensen in zijn leven – zijn ouders – hem niet kunnen beschermen tegen de druk van aanpassing en het verlies van het zelf. De onveiligheid is dan niet alleen op school aanwezig, maar overal. Heb jij dit vroeger meegemaakt? En wat doet dat vandaag nog met je leven?
Kinderen die zich voortdurend moeten aanpassen aan het onderwijssysteem, worden beroofd van de ervaring van zelfrespect. Ze verliezen hun innerlijke kracht, omdat ze zichzelf niet leren respecteren – en ze worden onbewust slachtoffers. Ik heb talloze hoogbegaafde kinderen ontmoet die al op jonge leeftijd berustend en apathisch zijn.
We willen allemaal respect ontvangen en met respect behandeld worden, maar we geven onszelf datzelfde respect vaak niet. Dat hebben we simpelweg nooit geleerd. Toch is het verrassend eenvoudig: hoe meer we onszelf respecteren, hoe respectvoller anderen – en onze partners – ons zullen behandelen.
Echt respect begint van binnenuit. Wanneer we onszelf werkelijk respecteren, bouwen we vanzelf sterke, stabiele relaties op.
Zonder zelfrespect, of zonder respect voor de ander, rust een relatie altijd op wankele grond.
Als de mensen naar wie we opkeken ons nooit hebben laten zien dat het goed is om trots te zijn op wie we zijn, kunnen we gaan geloven dat we niet genoeg zijn – dat we ons moeten bewijzen om liefde en respect waardig te zijn. Maar jouw waarde, net als die van ieder ander, ligt in je unieke ziel. Zelfrespect is respect voor die ziel: voor haar lessen én haar zegeningen. Het brengt een gevoel van innerlijke rust, gegrondheid, vertrouwen en vrede – ongeacht je onvolmaaktheid.
Verwaandheid en arrogantie zijn iets heel anders dan gezond zelfrespect. Wie zichzelf respecteert, hoeft zichzelf niet kleiner te maken om zich goed te voelen, maar ook niet groter om indruk te maken. Je hoeft niemand te overtuigen van je waarde. Als je jezelf werkelijk kent en eert, heb je geen bevestiging van buitenaf nodig. Je wéét wie je bent – en dat brengt rust.
Ontdek wie je werkelijk bent, ook in je hoogbegaafdheid. Als je jezelf niet echt kent, is het bijna onmogelijk om jezelf te respecteren. Zelfrespect groeit uit zelfbewustzijn en zelfkennis. Ook al geloof je het nu misschien niet: je zult er nooit spijt van krijgen dat je jezelf echt hebt leren kennen.
Wanneer je de moed vindt om de schittering van je ziel te zien en te erkennen, komt zelfrespect vanzelf naar voren.
Misschien herken je iets van jezelf in dit verhaal — het aanpassen, het streven, het verlangen om eindelijk gezien te worden zoals je werkelijk bent. Weet dan: er is niets mis met jouw intensiteit, jouw diepte of jouw hoogbegaafdheid. Zelfrespect begint niet bij doen, maar bij zien. Zien wie je bent, met alles wat daarbij hoort.
Neem de tijd om opnieuw verbinding te maken met jezelf. Om te luisteren naar je eigen stem, die misschien jarenlang is overstemd door verwachtingen en aanpassing. Want zodra je jezelf weer durft te respecteren, ontvouwt zich vanzelf dat waar je altijd al naar op zoek was: rust, helderheid en echte verbinding — met jezelf en met de wereld.
Ik kan je dit advies geven: zoek niet een ‘hoogbegaafdheidsspecialist’. Zoek vooral naar een breed ontwikkeld en breed voelend mens met heel veel kennis en levenservaring. Dat zo iemand ook specialist hoogbegaafdheid is, is secundair. Titels zeggen tot op zekere hoogte iets, maar dan moet je onmiddellijk kijken naar de mens achter de titel.
Je zoekt een hoogbegaafdheidsspecialist of hoogbegaafdencoach die harder loopt dan jij en die weet wat je doormaakt. Je zoekt iemand die datgene wat je meemaakt doorleefd heeft. Ga met mensen verder aan wie je je kunt optrekken, niet horizontaal, maar verticaal. Je moet niet in een trein stappen, maar in een ruimteschip. Als je deze video over hoogbegaafdheid en lagen van bewustzijn kijkt, begrijp je wat ik bedoel.
De hoogbegaafdheidsspecialist die je nodig hebt, pronkt niet met zijn/haar diploma. Hij/zij leeft een authentiek leven, staat in zijn/haar waarheid en wil jou of je kind helpen de beste versie van je-/zichzelf te worden. Elke andere benadering houdt je op de horizontale lijn en dat betekent stagnatie.
Kies bewust.
Leer samen in een groep of 1-op-1 met Renata (live en online)
